Dârülelhanda Derleme Faaliyetleri


Dârülelhanda Derleme Faaliyetleri

Dârülelhanda gerçekleştirilmiş olan derleme, yayın ve araştırma faaliyetlerinin Türk müzik tarihinde önemli bir dönüm noktası olduğunu söyleyebiliriz. Dârülelhan, kuruluşundan sonra, yeni kurulmuş olan Türkiye Cumhuriyeti Devleti bünyesinde de çalışmalarını sürdürerek nota yayımlama faaliyetlerini gerçekleştirmiştir. 

Dârülelhanın 1923 yılı sonrası evresinde Musa Süreyya başkanlığında kurum adına yukarıdaki gibi iki bin kadar anket fişi hazırlatılarak, (Dârülelhan Mecmuâsı 1340: 39-40) Milli Eğitim Bakanlığı tarafından Anadolu’nun her yerine gönderilmiştir.

Üç yıl süren bu çalışma sonucu gönderilen yüze yakın notadan 85 tanesi, 1926 yılında iki defter halinde yayımlanmış; anket usulünün istenilen sonuca ulaşılmaması nedeniyle derleme gezileriyle ezgileri kaydetme yolu tutulmuştur. (Paçacı 1994: 21) 

1925 yılında anket çalışmasının devam ettiği sıralarda resmî anlamda ilk derleme gezisi, Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde gerçekleştirilmiştir. Bu derleme gezisinde Müzik Araştırma Heyeti Başkanı olarak Seyfettin Asaf ve Mehmet Sezai Asaf görev almıştır. Bu derleme gezisinin tarihi, Yurdumuzun Nağmeleri adlı kitapta belirtildiğine göre 28 Ağustos 1925 tarihine rastlamaktadır. (Kolukırık- vd. 2012: 795) Ancak kitap 1926 yılında yayımlanmıştır. Seyfettin Asaf ve Sezai Asaf, Dârülelhanda kompozisyon hocası olarak görev yapmışlardır. Bu bağlamda resmî anlamda gerçekleştirilmiş olan ilk derleme faaliyetlerinin 
Dârülelhanda yapılmış olduğunu görüyoruz.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin kuruluşunun ilk yıllarında bizzat ilk Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk’ün, Seyfettin ve Sezai Asaf kardeşleri, Batı Anadolu’daki halk türkülerini derlemeleri için görevlendirmiştir. Seyfettin ve Sezai Asaf kardeşler, müzik eğitimlerini Avrupa’da almışlardı. Derleme çalışmaları yaparken fonograf gibi kayıt cihazları kullanmamışlar, ezgileri çalan ya da söyleyenleri dinleyerek notaya almışlar, bunu yaparken de aldıkları eğitim gereği Batı müziği kurallarını uygulamışlardır. Bu nedenle bu derleme çalışması, notalama sistemindeki yanlışlıklardan dolayı ciddi eleştirilere uğramıştır. 

İlk derleme gezisinin başarısız olarak değerlendirilmesi ve anket çalışmalarından istenilen neticenin alınamamış olması nedeniyle fonograf cihazı ile birlikte Anadolu’da derleme faaliyetlerinin devam etmesine karar verildi. O sıralar Paris’te bulunan Cemal Reşit Rey aracılığıyla derleme çalışmalarında kullanılmak üzere fonograf getirtildi. Akabinde Dârülelhan bünyesinde, Yusuf Ziya 
Bey, Rauf Yekta, Dürrü Bey ve Ekrem Besim’den oluşmuş heyetle 1926 yılında Adana, Gaziantep, Urfa, Niğde, Kayseri ve Sivas illerini kapsayan ve 51 gün süren derleme gezi faaliyeti sonucu 250 tane türkü derlenmiştir. (Balkılıç 2009:158) Gezi sonucu derlenen türküler daha sonraları yayımlanacak olan “Anadolu Halk Şarkıları” isimli derlemenin 1, 2 ve 5. defterlerini oluşturmuştur. 

Yusuf Ziya Demirci, Ekrem Besim, Muhiddin Sadak ve Ferruh Bey’in katıldığı derleme gezisi 1927 yılında yapılmıştır. (Ülkütaşır 1972: 31) Gezide Konya, Karaman, Ereğli, Alaşehir, Manisa, Ödemiş ve Aydın yörelerinden derlenen 250 türkü, defterlerin 3, 4, 6 ve 7. serisini oluşturmuştur. (Balkılıç 2009: 158) 

Dârülelhanın adı 20 Ocak 1927’de “İstanbul Belediye Konservatuvarı” olarak değiştirildikten sonra da 1928, 1929 ve 1932 tarihleri arasında derleme faaliyetleri sürdürülmüştür. 1928 yılında gerçekleştirilen derleme gezisine 1927 yılındaki aynı ekip katılmış; İnebolu, Kastamonu, Çankırı, Ankara, Eskişehir, Kütahya ve Bursa illerini kapsamış ve yaklaşık 200 civarında türkü derlenmiştir. 
Derlenmiş olan bu türküler defterlerin 8, 9, 10 ve 11. serisinde basılmıştır. (Balkılıç 2009: 159) 

1929 yılındaki derleme gezisine Yusuf Ziya Bey, Mahmut Ragıp Gazimihal, Ferruh Bey ve Remzi Bey iştirak etmiş, 35 gün süren; Trabzon, Rize, Sinop, Giresun, Gümüşhane, Bayburt, Erzincan ve Erzurum illerini kapsayan gezide 300 adet türkü derlenmiş ve ilk kez sinema kamerası kullanılmıştır. (Balkılıç 2009: 159)

1929 yılındaki derleme gezisi sonrasında Mahmut Ragıp Gazimihal, Şarkî Anadolu Oyun ve Türküleri isimli kitabını yayımlamıştır. Yukarıda bahsettiğimiz dört derleme gezisinin neticesinde 670 türkü 12 defter halinde yayımlanmıştır. 

Dârülelhanda oluşturulmuş Türk Müziği Eserlerini Tasnif ve Tespit Heyeti tarafından tespit edilerek notaya alınmış olan eserler, Türk müziği açısından önemli başvuru kaynağı olma yönüyle dikkat çekicidir. Dârülelhan tarafından Anadolu’nun çeşitli beldelerinde gerçekleştirilmiş derleme faaliyetleri, Türk müzik kültürünün sonraki kuşaklara aktarılması adına son derece önemli faaliyetlerdir. 

Eğitim ve öğretim faaliyetlerinin yanı sıra Türk müziği ile ilgili yayın ve araştırma çalışmaları, Türk halk müziği ile ilgili derleme çalışmaları ve klasik Türk müziği eserlerinin tespit edilmesi konusunda yapılan çalılşmalar, Türk müzik tarihi açısından sistematik ilk çalışmalar olması yönüyle çok önemlidir. 

Yine Dârülelhan çatısı altında Dârülelhan Külliyâtı isimli klasik Türk müziği eserlerinin nota yayımı gerçekleştirilmiştir. 120 tanesi Osmanlı Türkçesi ile Dârülelhan tarafından; 60 tanesi de Latin harfleriyle İstanbul Konservatuvarı neşriyatı olarak yayımlanmış toplam 180 fasikül, 199 tane sözlü eseri ve 60 tane saz eseri ihtivâ etmektedir. 

Türk müziği eserlerini tasnif ve tespit heyeti tarafından derlenerek yayımı gerçekleştirilen eserler, icra heyeti tarafından çeşitli konserler aracılığıyla takdim ediliyor; ayrıca dönemin en önemli müzik yayın aracı olan plaklar yoluyla da umûmîleştiriliyordu. 

Bahsetmiş olduğumuz faaliyetlerin dışında Dârülelhan, süreç içerisinde on sekiz ciltlik cami ve tekke müzik örnekleri (1931-1939), üç ciltlik Zekai Dede Külliyatı (1940-1943), Buselikli Fasıllar (1943), yirmi bir fasıl defteri (1954-1958), Tanburi Mustafa Çavuş’un otuz altı şarkısı (1948), Subhi Ezgi’nin beş ciltlik Nazarî ve Amelî Türk Musikisi (1935-1953) gibi bugün için de kaynak değerini koruyan çeşitli eserler yayımlamıştır. (Gençer 1994: 538-540)


Not: Osmanlı Devleti’nde İlk Resmî Konservatuvar Olan Dârülelhanda Derleme ve Yayım Faaliyetleri - Kubilay KOLUKIRIK
 adlı çalışmadan alınmıştır.

Dârülelhanda Derleme Faaliyetleri 1